Novela nga/iti Iloko a kaykayatanyo

[mannurat]

Ania kadi dagiti novela nga/iti Iloko a kaykayatanyo? Dagiti nabasayon, a diyo malipatlipatan wenno adda naited ken mait-itedna pay laeng a kasla pagwadan, inspirasion, paratignay, bagnos, adal, sursuro?

Wenno gapu ta tinagipintasyo la unay, nagustuanyo la unay, gapu ta napintas la unay a basaen ken ulitento manen a basbasaen?

Kaniak, adda met sumagmamano a novela nga Iloko dagiti mannurat nga Ilokano (nga agsursurat iti Iloko) a magustuak iti amin dagitan nailanad a rason wenno gapu. Ken ita, kangrunaanna, malagipko ida ken basaekto manen ida saan la a gapu iti estetikal a rason ngem kritikal a rason kas nayon ken pangnayon nga ad-adalen ken am-amirisen.

Rugiak nga ilista (in no particular order) dagiti umuna a malagipko ita a kaykayatko a novela a nabasak/nabasakon (updated 08 Feb 07):

Saksi ti Kaunggan ni Juan S.P. Hidalgo, Jr.
Umuna a Bukel ni Constante C. Casabar
Ti Biddut ni Gregorio C. Laconsay
Saringit ni Jose A. Bragado
Tomana ni Juan S.P. Hidalgo, Jr.
Ti Kabusor ni Gregorio C. Laconsay
Puraw a Balitok ni T. Gabriel Tugade
Casa Fernandez ni Peter La. Julian
Pakpakawan, Berde! ni Lorenzo G. Tabin
Dagiti Billit-Tuleng ni Prescillano Bermudez
Isuda a Mariing iti Parbangon ni Constante C. Casabar
Ti Imetda nga Impierno ni Lorenzo G. Tabin
O, Naraniag a Bulan ni Cecilio Gazmen
Darudar ni Lorenzo G. Tabin
Dadapilan ni Lorenzo G. Tabin
San Sandi Morning! ni Lorenzo G. Tabin
Ay, ay, Neneng! ni Cecilio Gazmen
Virginia ni Lorenzo G. Tabin
Dissoor ni Constante C. Casabar
Angkel Sam ni Reynaldo A. Duque
Dakami a Daksanggasat ni Lorenzo G. Tabin
Prenda (Quezada) ni Samuel F. Corpuz
Ti Bassit a Balay ni Brader Orly ni Samuel F. Corpuz
Hari ni Samuel F. Corpuz
Fighting Pogi ni Dionisio S. Bulong
Matayakon, Rosing! ni Dionisio S. Bulong
Bituen ken Sadiri ni Samuel F. Corpuz
Awis ti Sab-ong ni Samuel F. Corpuz
Bakir, Lotus wenno Diro ni Samuel F. Corpuz
Biuag ken Malana: Dagiti Malalaki ti Cagayan ni Meliton Gal. Brillantes
Arlong Buaya ni Meliton Gal. Brillantes
Atsero ni William V. Alvarado
Centerly, Manong! ni Reynaldo A. Duque
Dagiti Bin-i ti Kimat ni Cles B. Rambaud


Dagita pay laeng ti malagipko a nabasakon a novela nga Iloko. Adunto pay ngata ti mainayonko. Ngem ilistak laeng dagiti nabasak. A kaykayatak. Naipablaak amin iti Bannawag dagitoy. Ti imasna, saan a kompleto ti urnongko a Bannawag tapno koma nabasak amin a naipablaak a novela itoy a magasin. Kaaduan kadagita novela idi 1960s ken 1970s ken early 1980s (kas kadagita kua da Appo Tabin, Laconsay, Tugade, La. Julian, Gazmen, Bermudez, kdpy) ket nabasak kadagiti daan a Bannawag nga urnong idi da inangko ken apongko a baket (iti ama). Nabasak dagita idi ubingak pay laeng (addaak pay la iti elementaria ken haiskul). Itan, manmanon ti nabati kadagita a daan a Bannawag, sumagmamano la a kopian a pigispigis, tedtedda ti anay, ipes ken marabutit. Kadagitoy met later a novela iti Bannawag, rinugiak ti naggatang ken nagurnong iti kopia ti Bannawag idi 1991 (rugi ti panagipablaakko iti Bannawag). Agingga ita aggatgatangak ken agur-urnongak. Pagdaksanna laeng manen ta kaaduan kadagiti bilang iti 1990s ti napukaw ta rinaut ken pinagbalayan ti anay ti dakkel a sako a bag a nagilebbenak iti Bannawag iti balaymi idiay Nueva Vizcaya ket bassit la ti naagsaw piman. Pati dagiti dadduma a bilang a nakaipablisan ti sumagmamano a sarita ken daniwko agraman ti lima paset a kunkundit nga ababa-a-novelak ket linamut ti anay. Ita, dagitoy met urnongko a Bannawag iti 2000s ditoy taengmi ditoy Tuguegarao, kanayon met nga ipangta ti layus--isuda man ti maysa kadagiti umun-una nga ikankanawak nga ingato no malayuskami.

A, ngem nayaw-awan san 'tay maipapan iti novela nga Iloko?

Saan met. Ituloytayto ngarud. Kitaek man pay dagiti kopiak ti Bannawag ta siripek dagiti novela.